Πόσο ευνοούν ή αδικούν οι εταιρείες δημοσκοπήσεων τα κόμματα

Τρία χρόνια καταγραφής στο dimoskopiseis.gr αναδεικνύουν τις μέσες αποκλίσεις των εταιρειών ανά κόμμα

Με αφορμή τη συμπλήρωση τριών χρόνων καταγραφής και τη συνεχιζόμενη συζήτηση για την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων*, εξετάζουμε πόσο διαφέρουν κατά μέσο όρο οι μετρήσεις των εταιρειών για πέντε κόμματα: τη Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ, την Ελληνική Λύση και την Πλεύση Ελευθερίας.

Από τον Σεπτέμβριο του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2026, το αρχείο που έχουμε συγκεντρώσει στο dimoskopiseis.gr περιλαμβάνει 264 καταχωρίσεις πρόθεσης ψήφου.

Η σύγκριση αναδεικνύει διαφορετικές μέσες αποκλίσεις ανά εταιρεία και κόμμα. Η μεθοδολογία κάθε εταιρείας αποτελεί βασικό παράγοντα για την ερμηνεία αυτών των διαφορών. Χρειάζεται επίσης να συνεκτιμώνται το δείγμα, ο χρόνος διεξαγωγής και ο ακριβής ορισμός του ποσοστού που παρουσιάζεται.

Για κάθε κόμμα και κάθε καταχώριση υπολογίσαμε τη διαφορά από τον μέσο όρο των δημοσκοπήσεων του ίδιου μήνα και στη συνέχεια τον μέσο όρο αυτών των διαφορών ανά εταιρεία. Οι τιμές εκφράζονται σε ποσοστιαίες μονάδες: το «+» δηλώνει ότι η εταιρεία καταγράφει κατά μέσο όρο υψηλότερο ποσοστό για το κόμμα από τον μηνιαίο μέσο όρο, ενώ το «−» χαμηλότερο.

Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζει τη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στις μέσες αποκλίσεις των εταιρειών, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα τέσσερα κόμματα. Η Marc καταγράφει μέση θετική απόκλιση +2,43 μονάδων, ενώ ακολουθεί η INTERVIEW με +0,82. Στην αντίθετη πλευρά βρίσκονται η MRB, με −1,80, και η Metron Analysis, με −1,72. Οι διαφορές αυτές αφορούν τους μέσους όρους της εξεταζόμενης περιόδου και δεν σημαίνουν ότι εμφανίζονται με το ίδιο μέγεθος σε κάθε έρευνα.

Για το ΠΑΣΟΚ, οι μεγαλύτερες θετικές μέσες αποκλίσεις εμφανίζονται στην GPO, με +1,11 μονάδες, και στην INTERVIEW, με +0,70. Η Real Polls καταγράφει τη μεγαλύτερη αρνητική μέση απόκλιση, −1,60 μονάδες. Ακολουθούν η Metron Analysis (−0,71) και η MRB (−0,61). Η ALCO, η Marc και η PULSE RC παρουσιάζουν μέσες αποκλίσεις που δεν υπερβαίνουν το ένα δέκατο της μονάδας σε απόλυτη τιμή.

Στο ΚΚΕ, η GPO εμφανίζει τη μεγαλύτερη θετική μέση απόκλιση, +1,04 μονάδες, με την Prorata στο +0,63 και την ALCO στο +0,45. Οι μεγαλύτερες αρνητικές μέσες αποκλίσεις καταγράφονται στη Real Polls (−0,58) και στην INTERVIEW (−0,46). Η Marc βρίσκεται κοντά στον μηνιαίο μέσο όρο, με μέση διαφορά −0,05 μονάδων.

Για την Ελληνική Λύση, οι μεγαλύτερες θετικές μέσες αποκλίσεις προκύπτουν στην Prorata (+1,23 μονάδες) και στην GPO (+1,11), ενώ η MRB εμφανίζει +0,51. Η Real Polls καταγράφει τη μεγαλύτερη αρνητική μέση απόκλιση, −1,31 μονάδες, και ακολουθεί η Marc με −0,53. Η Opinion Poll παρουσιάζει μέση διαφορά μόλις −0,03 μονάδων.

Στην Πλεύση Ελευθερίας, η Marc καταγράφει τη μεγαλύτερη θετική μέση απόκλιση (+0,73 μονάδες), ενώ ακολουθούν η Prorata (+0,46) και η Opinion Poll (+0,38). Οι μεγαλύτερες αρνητικές μέσες αποκλίσεις εμφανίζονται στην INTERVIEW (−0,89) και στην ALCO (−0,51).

Οι αποκλίσεις των εταιρειών και ο ρόλος της μεθοδολογίας

Ένας βασικός λόγος για τον οποίο οι δημοσκοπήσεις διαφορετικών εταιρειών αποκλίνουν είναι η διαφορετική μεθοδολογία τους. Η τηλεφωνική έρευνα, τα διαδικτυακά ερωτηματολόγια και οι συνδυασμοί τρόπων συλλογής μπορούν να επηρεάζουν ποιοι συμμετέχουν και πώς απαντούν. Η επιλογή του δείγματος και η στάθμιση των απαντήσεων επηρεάζουν επίσης τα τελικά ποσοστά. Η στάθμιση προσαρμόζει τη συμβολή διαφορετικών ομάδων, ώστε το δείγμα να προσεγγίζει καλύτερα τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού. Οι επιδράσεις του τρόπου συλλογής και της στάθμισης περιγράφονται στον οδηγό της AAPOR για την κατανόηση δημοσκοπήσεων.

Σημασία έχουν ακόμη η ακριβής διατύπωση της ερώτησης, η σειρά των ερωτήσεων και η βάση υπολογισμού των ποσοστών. Ένα ποσοστό στο σύνολο των ερωτώμενων διαφέρει από ένα ποσοστό μόνο μεταξύ όσων δηλώνουν συγκεκριμένη επιλογή. Για ουσιαστικές συγκρίσεις χρειάζεται να γνωρίζουμε τι ακριβώς μετρά κάθε δημοσιευμένο μέγεθος. Οι κατευθύνσεις της AAPOR τονίζουν τη σημασία της συγκρισιμότητας των ερωτήσεων και των μεθόδων, καθώς και της διαφάνειας στην παρουσίασή τους.

Η διαφορετική μεθοδολογία αποτελεί, συνεπώς, ουσιαστική εξήγηση για τις διαφορές μεταξύ δημοσκοπήσεων. Ο συγκεκριμένος πίνακας καταγράφει τις μέσες αποκλίσεις, αλλά δεν επιτρέπει να υπολογίσουμε πόσο από κάθε απόκλιση οφείλεται σε κάθε μεθοδολογική επιλογή. Χρειάζεται επίσης να λαμβάνονται υπόψη η δειγματοληπτική αβεβαιότητα και οι διαφορετικές ημερομηνίες διεξαγωγής: δύο έρευνες του ίδιου μήνα μπορεί να έχουν πραγματοποιηθεί πριν και μετά από ένα σημαντικό γεγονός.

Το μέτρο που παρουσιάζουμε περιγράφει τη σχετική θέση κάθε εταιρείας απέναντι στον δημοσκοπικό μέσο όρο. Η εκλογική ακρίβεια απαιτεί ξεχωριστή αξιολόγηση, με συγκρίσιμες μετρήσεις κοντά στην ίδια εκλογική αναμέτρηση και αντιπαραβολή με το πραγματικό αποτέλεσμα. Ο μηνιαίος μέσος όρος αποτελεί σημείο αναφοράς για τη σύγκριση των ερευνών· δεν είναι γνωστή πραγματική τιμή της πρόθεσης ψήφου.

Μια ακόμη παρατήρηση αφορά την Opinion Poll και την PULSE RC: και για τα πέντε κόμματα, οι μέσες αποκλίσεις τους παραμένουν κάτω από μισή ποσοστιαία μονάδα σε απόλυτη τιμή. Θετικές και αρνητικές αποκλίσεις μπορούν, ωστόσο, να αλληλοαναιρούνται. Επομένως, μια μικρή μέση απόκλιση μπορεί να συνυπάρχει με μεγαλύτερες διαφορές σε επιμέρους έρευνες.

Η τριετής καταγραφή στο dimoskopiseis.gr δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να εξετάζει τις δημοσκοπήσεις μέσα στο χρονικό και μεθοδολογικό τους πλαίσιο. Για την παρακολούθηση της πορείας ενός κόμματος είναι χρήσιμο να εξετάζονται παράλληλα οι διαδοχικές μετρήσεις της ίδιας εταιρείας, οι τυχόν αλλαγές στη μέθοδό της και η ευρύτερη εικόνα που σχηματίζουν οι έρευνες της αντίστοιχης περιόδου.

* Η θέση μας για την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων

Στο dimoskopiseis.gr θεωρούμε απλουστευτική τη γενίκευση ότι οι δημοσκοπήσεις αποσκοπούν στη χειραγώγηση των ψηφοφόρων. Οι αποκλίσεις μεταξύ εταιρειών δεν αρκούν, από μόνες τους, για να στηρίξουν έναν τέτοιο ισχυρισμό. Εμπιστευόμαστε τη λογική και την κρίση των πολιτών να αξιολογούν τις πληροφορίες και να αποφασίζουν. Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν μία από τις πηγές ενημέρωσής τους, ενώ η εκλογική επιλογή διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες.

Σημείωση δεδομένων

• Στους μηνιαίους μέσους όρους περιλαμβάνονται όλες οι εταιρείες της πρόθεσης ψήφου, μαζί με τις πέντε καταχωρίσεις της Palmos Analysis και τη μία της To the Point.
• Ο αριθμός καταχωρίσεων ανά εταιρεία διαφέρει, από 9 για την Prorata έως 47 για την INTERVIEW.
• Σε τρεις μήνες με μία μόνο καταχώριση, η απόκλιση αυτής της καταχώρισης είναι εξ ορισμού μηδενική.
• Η σύγκριση έχει περιγραφικό χαρακτήρα και οι καταχωρίσεις δεν σταθμίζονται με το μέγεθος του δείγματος.
• Στον μηνιαίο μέσο όρο περιλαμβάνεται και η εταιρεία που συγκρίνεται.